< กลับไปหน้ารวมสถานการณ์เด็ก เยาวชน และครอบครัว

ความขัดแย้งระหว่างรุ่น

เผยแพร่เมื่อ: 08-11-2026 10:10

ความขัดแย้งระหว่างรุ่นในสังคมไทยไม่ได้เกิดจากอายุที่ต่างกันเพียงอย่างเดียว แต่มาจากประสบการณ์การเมืองที่แต่ละรุ่นเติบโตมาไม่เหมือนกัน และจากโครงสร้างที่ผู้ใหญ่ถือเสียงชี้ขาดขณะที่เยาวชนไม่มีช่องทางให้เสียงมีน้ำหนัก งานวิจัยและบทวิเคราะห์ของ คิด for คิดส์ ชี้ว่าความขัดแย้งจะคลี่คลายได้อย่างยั่งยืนเมื่อผู้ใหญ่ยอมรับเยาวชนและเปิดพื้นที่ให้พวกเขามีส่วนร่วมจริง ทั้งในบ้าน โรงเรียน และนโยบาย

สาระสำคัญ

รุ่นไม่ใช่แค่ตัวเลขอายุ. ความต่างระหว่างรุ่นมาจากสามแรงพร้อมกัน คือช่วงวัยของชีวิต เหตุการณ์ใหญ่ในช่วงเวลานั้น และประสบการณ์ร่วมที่หล่อหลอมแต่ละรุ่น
สังคมไทยมีสี่รุ่นการเมืองที่มองโลกต่างกัน. ตั้งแต่รุ่นสงครามเย็นที่อนุรักษนิยม จนถึงรุ่นริบบิ้นขาว (Gen Z) ที่เสรีนิยมที่สุด เพราะเติบโตมาภายใต้ระบอบการเมืองคนละแบบ
จุดปะทะอยู่ที่ประเด็นที่ทุกรุ่นให้ความสำคัญแต่เห็นต่างกัน. เช่น มาตรา 112 ความกตัญญู และสมรสเท่าเทียม ซึ่งทำให้รุ่นบูมเมอร์กับ Gen Z ขัดแย้งกันรุนแรงที่สุด แม้ในบ้านที่เคยสัมพันธ์ดี
"เด็กสมัยนี้" ไม่ได้มีแบบเดียว. ผลสำรวจเยาวชนเกือบสองหมื่นคนแบ่งได้ห้ากลุ่มคุณค่า ตั้งแต่กลุ่มเสรีนิยมไปจนถึงกลุ่มที่เคารพลำดับชั้นและชาตินิยมสูง
โครงสร้างอำนาจตามอายุเปลี่ยนความต่างให้เป็นความขัดแย้ง. คนอายุไม่เกิน 30 ปีมีราว 38% ของประชากร แต่มี ส.ส. รุ่นเดียวกันเพียง 2% และสภาเด็กฯ ยังถูกผู้ใหญ่กำกับ
ความขัดแย้งจบอย่างถาวรเมื่อผู้ใหญ่ยอมรับ ไม่ใช่เมื่อเด็กเงียบ. การสงบลงชั่วคราวเกิดเมื่อกระแสการเมืองซา แต่การคลี่คลายที่ยั่งยืนเกิดเมื่อสองรุ่นเห็นตรงกันและผู้ใหญ่ยอมรับเยาวชน
ช่องว่างระหว่างรุ่นลามไปถึงนิยามครอบครัว. คนรุ่นใหม่มองการมีลูกเป็นทางเลือกมากกว่าหน้าที่ ซึ่งต้องการนโยบายครอบครัวที่ตอบชีวิตจริงของพวกเขา

รุ่นไม่ใช่แค่ตัวเลขอายุ งานวิจัย "คิดใหม่การเมืองเรื่อง 'รุ่น'" ของ กนกรัตน์ เลิศชูสกุล และคณะ ใช้ครอบครัวไทยเป็นหน่วยศึกษา และชี้ว่าการอธิบายความขัดแย้งด้วยอายุอย่างเดียวไม่พอ ต้องดูสามแรงซ้อนกัน คือผลของช่วงวัย (คนหนุ่มสาวมักมีอุดมคติ คนสูงวัยมักห่วงความมั่นคง) ผลของช่วงเวลา (เหตุการณ์อย่างวิกฤตเศรษฐกิจหรือรัฐประหารกระทบแต่ละคนต่างกัน) และผลของรุ่น (ประสบการณ์ร่วมที่ทำให้คนรุ่นเดียวกันคิดคล้ายกัน) สำหรับครู นักจัดกิจกรรมครอบครัว หรือคนทำงานชุมชน กรอบนี้ช่วยเปลี่ยนคำถามจาก "ทำไมเด็กดื้อ" เป็น "แต่ละรุ่นผ่านอะไรมาบ้าง" ซึ่งเป็นจุดเริ่มของบทสนทนาที่ไม่โทษกัน — อ่านเพิ่มใน คิดใหม่การเมืองเรื่อง 'รุ่น' กรณีศึกษาความขัดแย้งในครอบครัวไทย

สังคมไทยมีสี่รุ่นการเมืองที่มองโลกต่างกัน งานวิจัยแบ่งคนไทยเป็นสี่รุ่นการเมือง รุ่นสงครามเย็น (บูมเมอร์) โตมากับรัฐบาลอำนาจนิยมที่มั่นคงและเศรษฐกิจโต จึงอนุรักษนิยม ให้คุณค่ากับศาสนาและความกตัญญู รุ่นกึ่งประชาธิปไตย (Gen X) โตมากับนายกฯ ที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งและวิกฤตต้มยำกุ้ง จึงไม่อยากได้เผด็จการแต่ก็ไม่ไว้ใจประชาธิปไตยเต็มที่ รุ่นเสื้อเหลือง-เสื้อแดง (Gen Y) โตมากับรัฐบาลเลือกตั้งที่ทำงานได้ผล แต่บางส่วนกังวลว่าอำนาจจากการเลือกตั้งจะมากเกินไป ส่วนรุ่นริบบิ้นขาว (Gen Z) โตมากับรัฐบาลที่สืบทอดจากรัฐประหารยาวนาน รู้จักประชาธิปไตยผ่านเรื่องเล่ามากกว่าประสบการณ์ตรง จึงเสรีนิยมที่สุด คนทำงานกับครอบครัวใช้ภาพนี้อธิบายให้พ่อแม่และลูกเห็นว่าความเห็นต่างมีที่มา ไม่ใช่เรื่องนิสัย — อ่านเพิ่มใน ปมปัญหาความขัดแย้งระหว่าง 'รุ่น' ภาพสะท้อนพลวัตการเมืองไทย

จุดปะทะอยู่ที่ประเด็นที่ทุกรุ่นให้ความสำคัญแต่เห็นต่างกัน ประเด็นที่ทุกรุ่นเห็นตรงกัน เช่น การยกเลิกอำนาจ ส.ว. เลือกนายกฯ ไม่ค่อยก่อความขัดแย้ง แต่ประเด็นที่ทุกรุ่นถือว่าสำคัญและเห็นต่างกันชัด คือมาตรา 112 กลายเป็นแหล่งความขัดแย้งหลัก ช่องว่างลำดับความสำคัญก็ทำให้เด็กรู้สึกไม่ถูกฟัง เช่น Gen Z จัดสมรสเท่าเทียมไว้อันดับสาม ขณะที่ Gen X จัดไว้ท้ายสุด ความขัดแย้งรุนแรงที่สุดอยู่ระหว่างบูมเมอร์กับ Gen Z ในเรื่องความกตัญญูและการให้วัยรุ่นไปร่วมชุมนุม เพราะพ่อแม่รู้สึกว่าลำดับชั้นในบ้านและความคาดหวังเรื่องการดูแลยามแก่ถูกท้าทาย งานวิจัยยังพบว่าเยาวชนภาคใต้ โดยเฉพาะชายแดนใต้ อนุรักษนิยมกว่าภาคอื่น คนทำงานจึงไม่ควรเหมารวมว่าเด็กทุกพื้นที่คิดเหมือนกัน และควรรู้ล่วงหน้าว่าประเด็นไหนอ่อนไหว เพื่อออกแบบวงคุยที่ปลอดภัย — อ่านเพิ่มใน ปมปัญหาความขัดแย้งระหว่าง 'รุ่น' ภาพสะท้อนพลวัตการเมืองไทย

"เด็กสมัยนี้" ไม่ได้มีแบบเดียว บทวิเคราะห์จากการสำรวจเยาวชนอายุ 15–25 ปี จำนวน 19,237 คน แบ่งเยาวชนได้ห้ากลุ่มตามคุณค่าหกด้าน กลุ่มใหญ่สุด (ราว 29%) เป็นปัจเจก ก้าวหน้า และเสรีนิยม เกือบทั้งหมดเคยมีส่วนร่วมทางการเมือง แต่ก็มีกลุ่มที่ชาตินิยมและเคารพลำดับชั้นสูง ซึ่งกว่า 8 ใน 10 กลัวการเห็นต่างจากผู้ใหญ่ กลุ่มรายได้น้อยที่ยึดคนรอบตัวเป็นหลัก กลุ่มที่ใช้ TikTok หนักและสนใจการเมืองน้อยที่สุด และกลุ่มเล็กที่ต้องดิ้นรนเอาตัวรอด ข้อค้นพบนี้เตือนว่าความขัดแย้งระหว่างรุ่นไม่ใช่ "เด็กทั้งหมดปะทะผู้ใหญ่ทั้งหมด" ผู้ออกแบบโครงการเยาวชนควรสำรวจว่ากลุ่มเป้าหมายของตนอยู่กลุ่มไหน แล้วเลือกวิธีสื่อสารให้ตรง — อ่านเพิ่มใน เข้าใจตัวตน-ความคิดของ 'เด็กสมัยนี้': คุณค่าและทัศนคติเยาวชนไทยจากผลสำรวจ คิด for คิดส์

โครงสร้างอำนาจตามอายุเปลี่ยนความต่างให้เป็นความขัดแย้ง งานวิจัยพบว่าสังคมที่จัดลำดับตามอายุทำให้ความต่างกลายเป็นการปะทะ Gen Z กล้าพูดในกลุ่มเพื่อน แต่เงียบเมื่ออยู่กับคนต่างวัย บทวิเคราะห์ของ คิด for คิดส์ เรียกระบบนี้ว่า "ชราธิปไตย" คนอายุไม่เกิน 30 ปีมี 24.5 ล้านคน แต่มี ส.ส. ในวัยเดียวกันเพียง 12 จาก 500 คน และไม่มีรัฐมนตรีเลย สภาเด็กและเยาวชนกว่า 8,700 แห่งยังถูกหน่วยงานรัฐคุมทั้งงบและโครงการ เยาวชนจึง "ถูกได้ยินแต่ไม่ถูกรับฟัง" ข้อเสนอคือลดอายุผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ทำให้สภาเด็กฯ เป็นอิสระและมีอำนาจให้ความเห็นต่อนโยบาย และให้นักเรียนมีที่นั่งในกรรมการสถานศึกษา โรงเรียนและหน่วยงานท้องถิ่นเริ่มได้ทันทีด้วยการให้สภานักเรียนเลือกตั้งกันเองและมีงบของตัวเอง — อ่านเพิ่มใน ให้เสียงเยาวชนมี 'ความหมาย': เปิดกระบวนการนโยบายให้เยาวชนมีส่วนร่วม และ ลดอายุผู้มีสิทธิเลือกตั้งจาก 18 เหลือ 15 ปี?: ขยายสิทธิให้เสียงเยาวชนมีความหมาย

ความขัดแย้งจบอย่างถาวรเมื่อผู้ใหญ่ยอมรับ ไม่ใช่เมื่อเด็กเงียบ งานวิจัยแยกการคลี่คลายเป็นสองแบบ แบบชั่วคราวเกิดเมื่อกระแสการชุมนุมซาลงและต่างฝ่ายยอมกันมากขึ้น แต่บาดแผลทางใจยังอยู่และอาจใช้เวลาหลายปีกว่าจะหาย แบบถาวรเกิดเมื่อสองรุ่นเห็นตรงกันในประเด็นนั้น และผู้ใหญ่ยอมรับเยาวชน เช่น พ่อแม่จำนวนมากที่เคยกลัวว่าลูกถูกพรรคการเมืองชักจูง ค่อยๆ เปลี่ยนมามองลูกเป็นอนาคตของประเทศ ในบทสัมภาษณ์ กนกรัตน์ เสริมว่าสังคมควรมองการเคลื่อนไหวของคนรุ่นใหม่เป็นอาการของปัญหาที่ต้องแก้ ไม่ใช่ความวุ่นวายที่ต้องกด สำหรับคนทำงานครอบครัว เป้าหมายจึงไม่ใช่ให้เด็กหยุดพูด แต่คือการรักษาความสัมพันธ์ให้เปิดไว้ และพาผู้ใหญ่ไปฟังเหตุผลเบื้องหลังข้อเรียกร้องของเด็ก — อ่านเพิ่มใน ปมปัญหาความขัดแย้งระหว่าง 'รุ่น' ภาพสะท้อนพลวัตการเมืองไทย และ Generation Clash: ก้าวข้ามความขัดแย้งแห่งยุคสมัย กับ กนกรัตน์ เลิศชูสกุล

ช่องว่างระหว่างรุ่นลามไปถึงนิยามครอบครัว ความต่างระหว่างรุ่นไม่ได้อยู่แค่เรื่องการเมือง คน Gen Y จำนวนมากมองลูกเป็นสิ่งที่ "เติมเต็ม" ชีวิตมากกว่าหน้าที่ที่ต้องทำ เหตุผลมีทั้งงานหนักจนไม่มีเวลา ค่าเลี้ยงลูกคนหนึ่งราว 1.9 ล้านบาท รายได้ของแม่ที่ลดลงหลังกลับมาทำงาน และความไม่ไว้ใจคุณภาพสถานรับเลี้ยงเด็ก ขณะที่คนรุ่นก่อนยังคาดหวังว่าแต่งงานแล้วต้องมีลูก ความคาดหวังที่ไม่ตรงกันนี้คือแหล่งตึงเครียดในบ้านอีกแบบ ข้อเสนอเชิงนโยบายคือขยายวันลาคลอดและวันลาของพ่อ ยกระดับสถานรับเลี้ยงเด็ก และส่งเสริมการทำงานที่ยืดหยุ่น คนทำงานด้านครอบครัวควรใช้นิยามครอบครัวที่ยึดความสัมพันธ์และการดูแลกัน มากกว่ารูปแบบตายตัว — อ่านเพิ่มใน "ถ้าโลกวุ่นวายแบบนี้แล้วจะมีลูกไปทำไม?" : มองครอบครัวรุ่นใหม่ เมื่อ 'ลูก' ไม่ใช่คำตอบของคน Gen Y

แหล่งอ้างอิงจาก Kid for Kids (โพสต์ทั้งหมดภายใต้แท็กนี้)

หมวดหมู่

เยาวชนกับการเมืองและพลเมือง