< กลับไปหน้ารวมสถานการณ์เด็ก เยาวชน และครอบครัว

การพัฒนาเมือง

เผยแพร่เมื่อ: 31-10-2026 20:54

เมืองที่ดีสำหรับเด็กไม่ได้วัดจากตึกหรือรถไฟฟ้าสายใหม่ แต่วัดจากว่าเด็กเดินทางไปเรียนไหวไหม มีที่ดูแลเด็กเล็กใกล้บ้านไหม และมีพื้นที่ให้เรียนรู้และพบปะผู้คนหรือเปล่า บทวิเคราะห์ของ คิด for คิดส์ ชี้ว่ากรุงเทพฯ ยังผลักภาระเหล่านี้ไปที่ครอบครัวรายได้น้อยและชานเมือง แท็กนี้ช่วยให้คนทำงานด้านเด็กและเมืองเห็นว่าควรผลักดันอะไร และเริ่มจากจุดไหน

สาระสำคัญ

ค่าเดินทางคือค่าเทอมที่มองไม่เห็น นักเรียนที่ใช้ขนส่งสาธารณะจ่ายเฉลี่ยวันละ 98 บาท เกือบหนึ่งในสี่ของรายได้ต่อหัวของครัวเรือนที่จนที่สุด
รถไฟฟ้า 20 บาทช่วยคนที่อยู่ใกล้สถานี แต่ไม่ช่วยคนชานเมือง พื้นที่ที่เดินถึงรถไฟฟ้าได้มีเพียงราว 1 ใน 5 ของกรุงเทพฯ และคนจนเมืองใช้รถไฟฟ้าเป็นประจำไม่ถึง 4%
แก้ทั้งโครงข่าย และลดความจำเป็นที่ต้องเดินทางไกล ตั๋วร่วมที่รวมรถเมล์ ส่วนลดนักเรียน ขนส่งสายรอง และโรงเรียนดีใกล้บ้าน
เด็กเล็กในเมืองหลวงตกหล่นมากที่สุด เด็กกรุงเทพฯ อายุ 3–5 ปีราว 38.5% ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษา เพราะศูนย์เด็กเล็กมีไม่พอและไม่กระจายถึงชุมชนรายได้น้อย
แหล่งเรียนรู้กระจุกกลางเมือง เยาวชนกรุงเทพฯ หนึ่งในสามไม่เคยไปห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ หรือสวนสาธารณะ เหตุผลอันดับหนึ่งคือไกลและเดินทางยาก
ผังเมืองกำหนดความสัมพันธ์และความเหงา เมืองที่ทำงานหนัก เดินทางนาน และไม่มีพื้นที่พบปะ ทำให้เยาวชนกรุงเทพฯ โสดและเหงามากกว่าที่อื่น
ให้เยาวชนและข้อมูลมีที่ในการออกแบบเมือง เวทีออกแบบนโยบายกับเยาวชนและแดชบอร์ดข้อมูลเยาวชนเป็นเครื่องมือที่คนทำงานหยิบไปใช้ได้

ค่าเดินทางคือค่าเทอมที่มองไม่เห็น การสำรวจนักเรียนกรุงเทพฯ และปริมณฑลอายุ 15–25 ปีกว่า 2,000 คน พบว่าคนที่ใช้ขนส่งสาธารณะไปเรียนจ่ายเฉลี่ยวันละ 98 บาท หรือราว 19,600 บาทต่อปีการศึกษา คิดเป็น 22.7% ของรายได้ต่อหัวของครัวเรือนกลุ่มจนที่สุด 20% และค่าใช้จ่ายยิ่งสูงขึ้นตามระดับชั้น มีกรณีนักเรียนอายุ 15 ปีที่ต้องจ่ายค่ารถวันละราว 100 บาท จนลาออกภายในไม่ถึงสองสัปดาห์ ครูแนะแนวและโครงการทุนการศึกษาจึงควรนับค่าเดินทางเป็นต้นทุนการเรียนจริง และถามเรื่องการเดินทางเมื่อเห็นสัญญาณว่าเด็กเริ่มขาดเรียน — อ่านเพิ่มใน ‘ค่าเดินทางแพง’ จำกัดฝันการศึกษาเด็กกรุงเทพฯ แต่แก้ไม่ได้ด้วยรถไฟฟ้า 20 บาท?

รถไฟฟ้า 20 บาทช่วยคนที่อยู่ใกล้สถานี แต่ไม่ช่วยคนชานเมือง นโยบายรถไฟฟ้า 20 บาทตลอดสายลดค่าโดยสารได้จริง แต่ไม่แก้อุปสรรคเรื่องทำเล พื้นที่ที่เดินถึงสถานีได้ในรัศมี 1 กิโลเมตรมีเพียง 21.6% ของกรุงเทพฯ และการสำรวจปี 2563 พบคนจนเมืองใช้รถไฟฟ้าเป็นประจำเพียง 3.7% ที่เหลือพึ่งรถเมล์และสองแถว ครอบครัวรายได้น้อยมักถูกผลักไปอยู่ชานเมืองที่ไกลทั้งรถไฟฟ้าและแหล่งเรียนรู้ นโยบายนี้จึงอาจให้ประโยชน์น้อยที่สุดกับคนที่ต้องการมากที่สุด ส่วนเด็กต่างจังหวัดที่ไม่มีรถไฟฟ้าแทบไม่ได้อะไร คนทำงานผลักดันนโยบายควรขอให้รัฐแสดงข้อมูลว่าใครได้ประโยชน์จริง ก่อนจะเรียกว่าเป็นนโยบายเพื่อการศึกษา — อ่านเพิ่มใน ‘ค่าเดินทางแพง’ จำกัดฝันการศึกษาเด็กกรุงเทพฯ แต่แก้ไม่ได้ด้วยรถไฟฟ้า 20 บาท?

แก้ทั้งโครงข่าย และลดความจำเป็นที่ต้องเดินทางไกล เมื่อเทียบกับโซล ปารีส หรือโบโกตา ที่นักเรียนเดิน ปั่นจักรยาน หรือใช้ขนส่งสาธารณะรวมกันราว 61–77% กรุงเทพฯ อยู่ที่ราวครึ่งเดียว ข้อเสนอจึงไม่ใช่แค่ลดราคารถไฟฟ้า แต่ต้องรวมรถเมล์และขนส่งสายรองเข้าระบบตั๋วร่วม อุดหนุนค่าโดยสารเฉพาะนักเรียนถ้าราคายังสูง ขยายเส้นทางไปชานเมือง และยกคุณภาพบริการ พร้อมกันนั้นต้องลดเหตุที่เด็กต้องเดินทางไกล ด้วยการทำให้เรียนฟรีเป็นฟรีจริง ยกระดับโรงเรียนและแหล่งเรียนรู้ทุกพื้นที่ และมีหอพักราคาถูกใกล้สถานศึกษา สำนักงานเขตและท้องถิ่นเริ่มได้จากการสำรวจเส้นทางที่เด็กในพื้นที่ใช้จริง แล้วเติมรถรับส่งหรือสายรองในจุดที่ขาด — อ่านเพิ่มใน ‘ค่าเดินทางแพง’ จำกัดฝันการศึกษาเด็กกรุงเทพฯ แต่แก้ไม่ได้ด้วยรถไฟฟ้า 20 บาท?

เด็กเล็กในเมืองหลวงตกหล่นมากที่สุด ปัญหาเด็กหลุดระบบการศึกษามีสองขั้ว คือชายแดนติดเขาสูงกับเมืองหลวง กรุงเทพฯ และปริมณฑลรวมกันมีเด็กหลุดระบบราว 2.45 แสนคน หรือเกือบหนึ่งในสี่ของทั้งประเทศ ที่ต่างจากที่อื่นคือในกรุงเทพฯ เด็กหลุดตั้งแต่ปฐมวัย เด็กอายุ 3–5 ปีราว 38.5% ไม่ได้อยู่ในระบบ เพราะศูนย์พัฒนาเด็กเล็กมีเพียง 292 แห่ง รับได้ราว 2 หมื่นคน และการสำรวจเด็กเล็กในชุมชนแออัด 70 แห่งหลังโควิดพบว่าราว 77% มีพัฒนาการถดถอย การพัฒนาเมืองจึงต้องนับศูนย์เด็กเล็กเป็นโครงสร้างพื้นฐานเหมือนถนนและท่อระบายน้ำ และกระจายให้ถึงชุมชนรายได้น้อย — อ่านเพิ่มใน ชายแดน/เมืองหลวง: สองขั้วปัญหาเด็กหลุดระบบการศึกษาไทย

แหล่งเรียนรู้กระจุกกลางเมือง เยาวชนกรุงเทพฯ 33.5% ไม่เคยไปห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ หอศิลป์ สวนสาธารณะ หรือสนามกีฬาเลย และอุปสรรคอันดับหนึ่งคือระยะทางและการเดินทางที่ยาก (41%) รองลงมาคือไม่มีเวลา การวิเคราะห์แนวคิดเมือง 15 นาทีก็พบว่าพื้นที่ที่เดินถึงแหล่งเรียนรู้ได้ใน 15 นาทีมีน้อยมากและกระจุกอยู่ใจกลางเมือง คิด for คิดส์ เคยร่วมกับ Mappa ชวนตั้งคำถามกับผู้ว่าฯ กทม. ว่าเมืองนี้เหมาะกับการเติบโตของเด็กแค่ไหน ผ่านการพาเด็กไปเยือนพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ท้องฟ้าจำลอง และห้องสมุด สำหรับคนทำงานชุมชน ทางที่ทำได้เร็วคือเปิดพื้นที่ที่มีอยู่แล้ว เช่น ลานวัด โรงเรียนหลังเลิกเรียน หรือศูนย์ชุมชน ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ใกล้บ้าน — อ่านเพิ่มใน Mappa x 101 PUB: กรุงเทพฯ ชีวิตดี ๆ ที่ลงตัว…กับใคร? และ กรุงเทพ เมืองร้างรัก: เมื่อเมืองไม่ดี… โอกาสพบรักดีๆ ของเยาวชนก็ไม่เกิด

ผังเมืองกำหนดความสัมพันธ์และความเหงา การสำรวจเยาวชนกว่า 19,000 คนทั่วประเทศพบว่าเยาวชนกรุงเทพฯ 53.5% ไม่ได้คบใครในรอบปี สูงกว่าค่าเฉลี่ยประเทศ และคนโสดในกรุงเทพฯ 35.8% รู้สึกเหงามากถึงมากที่สุด เทียบกับ 26.7% ของคนที่มีแฟน เยาวชนส่วนใหญ่เจอแฟนครั้งแรกที่สถานศึกษาหรือออนไลน์ มีเพียงราว 4–6% ที่เจอในพื้นที่สาธารณะหรือละแวกบ้าน บทวิเคราะห์ชี้ว่าเมืองที่ที่อยู่อาศัยไกลจากใจกลาง ขนส่งไม่ทั่วถึง และคนทำงานหนักจนติดอันดับต้นๆ ของโลก ทำให้คนรุ่นใหม่ไม่มีเวลาและที่ทางจะสร้างความสัมพันธ์ แม้ข้อมูลนี้แสดงความสัมพันธ์ ไม่ใช่เหตุและผลโดยตรง แต่ก็ชี้ว่างานสุขภาพใจของเยาวชนเมืองต้องคิดถึงพื้นที่พบปะ ไม่ใช่แค่บริการปรึกษา — อ่านเพิ่มใน กรุงเทพ เมืองร้างรัก: เมื่อเมืองไม่ดี… โอกาสพบรักดีๆ ของเยาวชนก็ไม่เกิด

ให้เยาวชนและข้อมูลมีที่ในการออกแบบเมือง คิด for คิดส์ เปิด Youth Policy Lab ชวนเยาวชนกรุงเทพฯ อายุ 15–25 ปีใช้กระบวนการคิดเชิงออกแบบและคิดเชิงระบบ สร้างนโยบายแก้ปัญหาของตัวเอง และต่อยอดเป็นโครงการนักวิจัยเยาวชนในรอบถัดมา ล่าสุดยังเปิดแดชบอร์ดข้อมูล Youth Survey รอบปี 2022 และ 2025 พร้อมเวิร์กช็อปการใช้ข้อมูลวิเคราะห์นโยบาย เจ้าของโครงการและนักขับเคลื่อนนำเครื่องมือเหล่านี้ไปใช้ได้ทันที ทั้งการดึงตัวเลขของเยาวชนในพื้นที่ไปประกอบข้อเสนอต่อเขตหรือท้องถิ่น และการชวนเยาวชนเป็นผู้ร่วมออกแบบ ไม่ใช่แค่ผู้ตอบแบบสอบถาม — อ่านเพิ่มใน รับสมัครเยาวชนกรุงเทพฯ เข้าร่วม Youth Policy Lab โดย คิด for คิดส์ และ งานสัมมนาเชิงปฏิบัติการ ‘พลิก Data หานโยบายเด็กและเยาวชน’

แหล่งอ้างอิงจาก Kid for Kids (โพสต์ทั้งหมดภายใต้แท็กนี้)

หมวดหมู่

เมืองและพื้นที่สาธารณะ