จินตนาการพลเมือง

เริ่มจาก "ที่เป็นไปไม่ได้" เพื่อหลุดจากกรอบเดิม แนวคิดจินตนาการพลเมืองมาจากโครงการ Civic Imagination ของมหาวิทยาลัยเซาเทิร์นแคลิฟอร์เนีย และมีสามองค์ประกอบ คือการนึกถึงอนาคตที่มีความหวังโดยไม่ยึดเงื่อนไขปัจจุบัน การเปิดวงคุยข้ามความแตกต่าง และการพาจินตนาการไปขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงในบริบทจริง ศัตรูของกระบวนการนี้คือ "เผด็จการของความเป็นไปได้" หรือเสียงในหัวที่บอกว่าอะไรทำไม่ได้ตั้งแต่ยังไม่ทันคิด กิจกรรมจึงชวนเยาวชนนึกถึงประเทศไทยในอีก 50 ปีโดยไม่มีอะไรเป็นไปไม่ได้ก่อน แล้วค่อยถามว่าจะเปลี่ยนไปถึงตรงนั้นอย่างไร สำหรับคนทำงานเยาวชน ลำดับนี้สำคัญ เพราะถ้าเริ่มจากข้อจำกัด วงคุยมักจบที่ความท้อ — อ่านเพิ่มใน จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย

ความฝันของเยาวชนคือสังคมที่คนเท่ากัน งานวิจัยรอบแรกทำกับเยาวชนอายุ 15–18 ปีจากภูมิหลังหลากหลาย รวมถึงกลุ่มแฟนคลับ กลุ่ม LGBTQ+ และนักออกแบบกราฟิก ประเด็นที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือทุกคนเข้าถึงสวัสดิการและบริการรัฐได้เท่ากัน ไม่ว่าจะจนหรือรวย อยู่เมืองหรือชนบท รองลงมาคือขนส่งสาธารณะที่ปลอดภัยและราคาไม่แพง การศึกษาที่มีคุณภาพเท่าเทียม และระบอบที่เป็นประชาธิปไตยจริง ซึ่งมักถูกมองเป็นเงื่อนไขพื้นฐานของเรื่องอื่น ที่น่าสนใจคือเยาวชนมักเริ่มจากการนึกถึงสิ่งของล้ำสมัย แต่เมื่อคุยต่อ คุณค่าที่อยู่ข้างใต้ค่อยๆ ปรากฏ เช่น ความเสมอภาค สิทธิเสรีภาพ และสมดุลกับสิ่งแวดล้อม ผู้อำนวยกระบวนการจึงควรถามต่อว่า "ทำไมอยากได้สิ่งนี้" เพื่อพาไปถึงคุณค่าเหล่านั้น — อ่านเพิ่มใน จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย

ภูมิหลังกำหนดว่าเด็กกล้าฝันแค่ไหน แม้โจทย์จะเปิดให้ฝันได้ไม่จำกัด เด็กจากชนบทจำนวนมากยังฝันถึงรถไฟฟ้า สนามบิน หรือห้างที่คนเมืองมีอยู่แล้ว ส่วนเด็กกรุงเทพฯ ฝันถึงรถไร้คนขับหรือ AI ในงานรอบที่สองยังพบว่าเด็กในเมืองมองปัญหาภาพกว้าง เช่น ความเหลื่อมล้ำและมลภาวะ เด็กชานเมืองสนใจเรื่องใกล้ตัวอย่างความรุนแรงในโรงเรียนและช่องว่างระหว่างวัยในบ้าน ส่วนเด็กโรงเรียนนานาชาติตระหนักถึงอภิสิทธิ์ที่ตนมี สำหรับผู้วางแผนงาน ความต่างนี้บอกว่าต้องออกแบบโจทย์ให้เข้ากับบริบทของกลุ่ม และจินตนาการของเด็กแต่ละพื้นที่คือข้อมูลชั้นดีว่าชุมชนนั้นยังขาดอะไร — อ่านเพิ่มใน เปิดจินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้คนรุ่นใหม่ทุกคน

ป๊อปคัลเจอร์และการผสมจินตนาการเชื่อมคนที่ต่างกัน เยาวชนต่างภูมิภาคต่างวัฒนธรรมมีภาษากลางร่วมกัน คือซีรีส์ ภาพยนตร์ และการ์ตูน ตัวอย่างหนึ่งคือเรื่อง "Doraemon in the Multiverse" ที่ใช้ตัวละครคุ้นเคยพูดถึงมลพิษ การคมนาคม และอำนาจนิยม วัฒนธรรมแฟนคลับยังแสดงว่าคนรวมตัวกันจากความชอบร่วมได้โดยไม่ต้องมีอุดมการณ์เดียวกัน และพลังนี้ต่อยอดไปสู่การมีส่วนร่วมทางสังคมได้ หัวใจของกระบวนการคือการ "ผสม" จินตนาการของสมาชิกจนได้เรื่องเดียวที่ทุกคนยอมรับ ซึ่งเป็นการฝึกต่อรองและอยู่ร่วมกันข้ามความแตกต่างในตัว ครูและนักกิจกรรมจึงใช้เรื่องที่เด็กชอบเป็นทางเข้าสู่ประเด็นสาธารณะได้ — อ่านเพิ่มใน เด็กไม่ใช่อนาคต แต่เด็กคือปัจจุบัน: พาสังคมก้าวพ้นชราธิปไตยผ่านจินตนาการพลเมือง

เยาวชนเลือกการเปลี่ยนแปลงที่ชอบธรรมและทำร่วมกัน เมื่อให้เล่าว่าโลกในฝันจะเกิดขึ้นได้อย่างไร บางกลุ่มเริ่มจากฮีโร่ที่โค่นผู้นำซึ่งขาดความชอบธรรม แต่เพื่อนในวงกลับตั้งคำถามว่าวิธีนี้ยั่งยืนไหม และใครจะมาแทน เยาวชนส่วนใหญ่จึงเลือกเส้นทางที่ชอบธรรมกว่า โดยมองว่าการเปลี่ยนแปลงต้องตั้งบนความเท่าเทียมและการฟังเสียงทุกคน และผู้ขับเคลื่อนสำคัญที่สุดไม่ใช่รัฐหรือเทคโนโลยี แต่คือ "พวกเราทุกคน" ที่ช่วยกันสร้างความตระหนัก สร้างนวัตกรรม และตรวจสอบรัฐ เมื่อให้คิดกติกาอยู่ร่วมกัน ทุกกลุ่มยังได้คำตอบเป็นพื้นฐานของประชาธิปไตย คือเคารพความหลากหลายและฟังกัน ข้อค้นพบนี้แย้งภาพจำว่าเยาวชนต้องการแค่ความเปลี่ยนแปลงแบบหักโค่น — อ่านเพิ่มใน จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย และมุมมองนักวิชาการและครูในวงเสวนา ‘จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย’ ถึงเวลาออกจากโลกเก่าสู่การสร้างอนาคตที่คนรุ่นใหม่ปรารถนา

พื้นที่ปลอดภัยคือหัวใจ และโรงเรียนควรมีพื้นที่แบบนี้ งานวิจัยรอบที่สองของคณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมกับ คิด for คิดส์ พบว่าเวิร์กชอปทำหน้าที่เป็นพื้นที่ปลอดภัยที่เยาวชนปล่อยความคิดได้โดยไม่กลัวถูกตัดสิน หลายคนบอกว่าปกติกลัวถูกมองว่าพูดผิดหรือเพ้อเจ้อ บางคนถามว่าทำไมในโรงเรียนจึงพูดแบบนี้ไม่ได้ และผู้เข้าร่วมจำนวนมากอยากให้มีกิจกรรมแบบนี้ในโรงเรียน ผู้วิจัยเสนอให้กิจกรรมเชิงสร้างสรรค์มีในทุกโรงเรียน ให้ประชาธิปไตยอยู่ในทุกวิชาไม่ใช่แค่วิชาหน้าที่พลเมือง และให้น้ำหนักกับกระบวนการมากกว่าผลงาน ครูเริ่มได้ด้วยการตั้งกติกาในห้องว่าไม่มีความคิดไหนผิด และไม่ให้คะแนนจากความ "เป็นไปได้" ของความคิด — อ่านเพิ่มใน จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทยสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมทางสังคม

มีชุดกิจกรรมสำเร็จรูปให้หยิบไปใช้ งานวิจัยพัฒนาเวิร์กชอปต้นแบบ 4 ชุด ได้แก่ "เรื่องเล่าแห่งอนาคต" "เมืองแห่งอนาคต" "ความหวังที่ไม่มีอะไรกั้น: จินตนาการสู่ประเทศไทย พ.ศ. 2615" และ "ทาบจินตนาการสู่ความเป็นจริง" ซึ่งให้วาดโครงการในฝันทับสถานที่จริงในชุมชน มีคู่มือดาวน์โหลดได้ และผสมหรือใส่ตัวละครที่กลุ่มคุ้นเคยได้ ในรอบที่สองกระบวนการต่อยอดจากการสร้างโลกและวิเคราะห์ต้นเหตุปัญหา ไปสู่การออกแบบนวัตกรรมทางสังคมและทดลองกับกลุ่มเป้าหมายจริง เช่น บอร์ดเกมลดช่องว่างระหว่างวัย โดยมีพี่เลี้ยงคอยเติมเครื่องมือและให้กำลังใจเมื่อเด็กท้อ ผู้เข้าร่วมมองปัญหากว้างขึ้น วิเคราะห์ได้คมขึ้น และรู้สึกว่าตัวเองมีพลังแก้ปัญหา โครงการเยาวชนหรือชมรมในโรงเรียนจึงใช้ชุดนี้เป็นจุดเริ่มของงานพลเมืองได้เลย — อ่านเพิ่มใน เปิดจินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้คนรุ่นใหม่ทุกคน และดาวน์โหลดคู่มือได้ที่ จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย

แหล่งอ้างอิงจาก Kid for Kids (โพสต์ทั้งหมดภายใต้แท็กนี้)

1. เปิดจินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้คนรุ่นใหม่ทุกคน — 22 ส.ค. 2024
2. จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทยสู่การสร้างสรรค์นวัตกรรมทางสังคม — 8 ส.ค. 2024
3. เด็กไม่ใช่อนาคต แต่เด็กคือปัจจุบัน: พาสังคมก้าวพ้นชราธิปไตยผ่านจินตนาการพลเมือง — 22 ธ.ค. 2022
4. ‘จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย’ ถึงเวลาออกจากโลกเก่าสู่การสร้างอนาคตที่คนรุ่นใหม่ปรารถนา — 2 พ.ย. 2022
5. Research Roundup 2022 : “จินตนาการใหม่-แผลเป็น-เปราะบาง” : อนาคตนโยบายเด็กและครอบครัวไทยในสามวิกฤต — 7 ต.ค. 2022
6. จินตนาการใหม่ของเยาวชนไทย — 28 ก.ย. 2022