< กลับไปหน้ารวมสถานการณ์เด็ก เยาวชน และครอบครัว

สถานการณ์เด็กและครอบครัว (รายงานประจำปี)

เผยแพร่เมื่อ: 27-08-2026 11:00 โดย Chitpong Kittinaradorn

แท็กนี้รวบรวม “รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว” ฉบับประจำปีของคิด for คิดส์ ซึ่งจัดทำร่วมกับ 101 PUB และ สสส. ต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2022 จนถึงฉบับล่าสุดปี 2026 เพื่อวินิจฉัยสถานการณ์เด็ก เยาวชน และครอบครัวไทยในแต่ละปี พร้อมสถิติภาคผนวกที่อ้างอิงได้ ฉบับล่าสุดใช้กรอบ “ช่องว่าง” 4 ประเภทฉายภาพว่าทำไมงานพัฒนาสุขภาวะเด็กที่ทำมานับสิบปียังไปไม่ถึงเป้าหมาย ส่วนฉบับก่อนหน้าเรียงร้อยกรอบคิดต่อเนื่องกันมา ตั้งแต่ “สามวิกฤต” (2022) “สองทางแพร่ง” (2023) กลุ่ม “ไม่ถูกมองเห็น” (2024) จนถึง “คำสาป 8 ประการ” (2025) ทำให้ซีรีส์นี้เป็นฐานข้อมูลเชิงนโยบายหลักที่คนทำงานด้านเด็กและครอบครัวควรติดตามทุกปี

สถานการณ์เด็กและครอบครัว (รายงานประจำปี)

สาระสำคัญ

ฉบับล่าสุด 2026 มองผ่านกรอบ “ช่องว่าง” 4 ประเภท รายงานปี 2026 “เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย” ชี้ว่าแม้มีแนวทางพัฒนาสุขภาวะเด็กมานับสิบปี แต่ยังไปไม่ถึงเป้าหมาย เพราะมีช่องว่างฝังรากลึก 4 ประเภท คือช่องว่างของ “ปัญหา” (สถานะปัจจุบันกับเป้าหมาย) ช่องว่างของ “ความเหลื่อมล้ำ” ระหว่างกลุ่มประชากร ช่องว่างของ “นโยบาย” (ข้อเสนอรัฐบาลใหม่กับสิ่งที่จำเป็นจริง) และช่องว่างของ “บทบาท” ระหว่างรัฐกับภาคสังคม
8 ประเด็นเร่งด่วนในฉบับ 2026 ตั้งแต่ทุพโภชนาการสองทางเรื้อรังในเด็กทุกระดับรายได้ พัฒนาการเด็กปฐมวัยถดถอยที่ยังลงทุนน้อย โรคติดต่อ-สิ่งแวดล้อมที่ระบบสุขภาพมีช่องโหว่ การถูกคุกคามทั้งจากคนใกล้ตัวและโลกออนไลน์ การเข้าบำบัดยาเสพติดที่เพิ่มขึ้น ภาระดูแลครอบครัวที่เยาวชนต้องแบกในอนาคต สุขภาพใจเยาวชนหญิงที่ทรุดหนักจากแรงกดทับทางสังคม และเด็ก-เยาวชนที่หนีภัยสู้รบชายแดนโดยไม่ได้รับการคุ้มครองเพียงพอ
โครงสร้างซีรีส์: งานวิจัยประจำปีที่มาพร้อมสถิติและเวทีนโยบาย ไม่ว่าฉบับปีไหน โครงสร้างเหมือนกันเสมอ คือจัดทำร่วมกันระหว่างคิด for คิดส์ 101 PUB และ สสส. เป็นประจำทุกปี มาพร้อมรายงานหลักและเล่มผนวกสถิติสำคัญที่อ้างอิงได้ พร้อมงานแถลง/เวทีนโยบายคู่ขนานให้เครือข่ายเยาวชนเสนอความเห็น
ปี 2025 “คำสาป 8 ประการ” ที่ปิดกั้นความฝัน ฉบับก่อนหน้าชี้ว่าเด็กไทยจำนวนมาก “ถูกสาป” ตั้งแต่หนี้ครัวเรือน มลพิษ-โลกรวน ความเหลื่อมล้ำดิจิทัล/AI การจ้างงานไม่มั่นคง การเรียนรู้ที่เข้าถึงยาก อบายมุขใหม่ ความขัดแย้งในครอบครัว จนถึงศรัทธาทางการเมืองที่ลดลง
ปี 2024 เปลี่ยนเลนส์ไปที่กลุ่ม “ไม่ถูกมองเห็น” จากภาพรวมประเทศ มาโฟกัสเด็กและเยาวชน 4 กลุ่มเปราะบางเฉพาะ ได้แก่ ลูกเกษตรกร เด็กจนเมือง สามเณร และเยาวชนนักเคลื่อนไหวทางการเมือง
ปี 2023 อยู่ที่ “สองทางแพร่ง” หลังโควิดและหลังเลือกตั้ง สรุปประเด็นสำคัญ 6 เรื่อง ตั้งแต่ครัวเรือนเปราะบางที่ยังไม่ฟื้นตัว งานที่ไม่ตรงฝัน การเรียนรู้ถดถอย สุขภาพจิต ความรุนแรงรูปแบบซ่อนเร้น จนถึงความเชื่อมั่นทางการเมือง
จุดเริ่มต้นปี 2022: “สามวิกฤต” ที่ยังไม่จบ ฉบับแรกสุดวินิจฉัย 7 แนวโน้มจากวิกฤตโควิด ความเหลื่อมล้ำ-การพัฒนา และความขัดแย้งทางการเมืองที่ประดังพร้อมกัน วางรากฐานประเด็นที่ยังส่งผลถึงฉบับหลังๆ

ฉบับล่าสุด 2026 มองผ่านกรอบ “ช่องว่าง” 4 ประเภท รายงานฉบับใหม่ล่าสุด “เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2026” เผยแพร่ 2 กรกฎาคม 2026 ตั้งต้นด้วยข้อสังเกตว่า แม้สังคมไทยพยายามพัฒนาสุขภาวะเด็กมานานนับสิบปี แต่ทุกวันนี้ก็ยังไปไม่ถึงเป้าหมาย เพราะมี “ช่องว่าง” ฝังรากลึก 4 ประเภท คือช่องว่างของปัญหา (ระหว่างสถานะปัจจุบันกับเป้าหมาย/อุดมคติ) ช่องว่างของความเหลื่อมล้ำ (ระหว่างประชากรต่างกลุ่ม) ช่องว่างของนโยบาย (ระหว่างข้อเสนอของรัฐบาลใหม่กับนโยบายที่จำเป็นจริง) และช่องว่างของบทบาท (ระหว่างบทบาทที่รัฐทำอยู่กับบทบาททางสังคมที่ยังขาด) สำหรับคนทำงาน กรอบนี้ใช้เป็นเครื่องมือตั้งคำถามกับโครงการตัวเองได้ทันที ว่างานที่ทำอยู่กำลังพยายามปิดช่องว่างประเภทไหน และยังมีบทบาทส่วนใดที่ภาคีเครือข่ายควรเข้าไปเสริมแทนที่รัฐยังทำไม่ถึง — อ่านฉบับเต็มได้ใน เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2026

8 ประเด็นเร่งด่วนในฉบับ 2026 รายงานฉบับนี้กลั่นสถานการณ์ออกมาเป็น 8 ประเด็นที่ควรอยู่ในสายตาของคนทำงานปีนี้ ได้แก่ ทุพโภชนาการสองทางที่เรื้อรังในเด็กทุกระดับรายได้ (ไม่ใช่แค่ความยากจน) พัฒนาการเด็กปฐมวัยที่มีแนวโน้มถดถอยขณะที่การลงทุนยังถูกมองข้าม เด็ก-เยาวชนป่วยจากโรคติดต่อและปัญหาสิ่งแวดล้อมโดยที่บริการสุขภาพทั้งรัฐและเอกชนยังมีช่องโหว่ การถูกคุกคามทั้งจากคนใกล้ตัวและโลกออนไลน์โดยรัฐยังสร้างสังคมปลอดภัยไม่สำเร็จ จำนวนเยาวชนเข้าบำบัดยาเสพติดที่เพิ่มขึ้นโดยมาตรการรัฐยังไม่รอบด้าน-ยั่งยืน ภาระดูแลครอบครัวที่เยาวชนจะต้องแบกรับเกินกำลังในอนาคตโดยขาดการสนับสนุนจากรัฐ ปัญหาสุขภาพใจรุนแรงในเยาวชนหญิงที่ถูกสังคมกดทับซึ่งมาตรการยังแก้ปัจจัยเชิงโครงสร้างไม่พอ และเด็ก-เยาวชนที่ต้องหนีภัยสู้รบตามแนวชายแดนโดยไม่ได้รับการป้องกัน-เยียวยาที่เหมาะสม แต่ละประเด็นสามารถใช้ตรวจสอบว่าโครงการที่ทำอยู่ครอบคลุมกลุ่มเสี่ยงกลุ่มไหนบ้าง และกลุ่มไหนที่ยังตกหล่น — รายละเอียดครบทั้ง 8 ประเด็นอยู่ใน เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2026 และสรุปสาระสำคัญจากงานแถลงได้ใน งานเสวนาสาธารณะ ‘เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2026’

โครงสร้างซีรีส์: งานวิจัยประจำปีที่มาพร้อมสถิติและเวทีนโยบาย ก่อนจะหยิบรายงานปีไหนไปใช้ ควรรู้จักโครงสร้างของซีรีส์นี้ก่อน “รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว” จัดทำโดยความร่วมมือระหว่างสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก เยาวชน และครอบครัว (สสส.) กับ 101 Public Policy Think Tank ซึ่งมีพันธกิจจัดทำรายงานนี้เป็นประจำทุกปี เพื่อใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจนโยบาย งานภาคสนาม และงานวิจัยต่อยอด ทุกฉบับมาเป็นชุดเอกสาร ทั้งรายงานหลักและ “เล่มผนวกสถิติสำคัญ” ที่รวบรวมตัวเลขจากหน่วยงานต่างๆ และผลสำรวจเยาวชนของศูนย์ฯ เอง และมักจัดคู่กับงานแถลง/เวทีเสวนาที่เปิดพื้นที่ให้เครือข่ายเยาวชนนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายคู่ขนานไปด้วย บางประเด็นจากรายงานยังถูกขยายต่อเป็นสื่อเจาะลึกเฉพาะเรื่องในภายหลัง ทำให้ทั้งซีรีส์เหมาะเป็นฐานอ้างอิงเวลาเขียนโครงการหรือของบประมาณ — อ่านที่มาและโครงสร้างชุดเอกสารได้ใน เด็กและครอบครัวไทยที่ไม่ถูกมองเห็น: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2024 ตัวอย่างเวทีนโยบายคู่ขนานดูได้ใน งานเสวนาสาธารณะ ‘ถูกสาปให้พ่ายแพ้ในกระแสความเปลี่ยนแปลง’ และ ‘เวทีนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายจากเครือข่ายเยาวชน/คนรุ่นใหม่’ และตัวอย่างสื่อขยายผลที่ โตมากับหนี้: ภาระรั้งฝันเด็กไทย แต่ขาดไม่ได้ในหลายครอบครัว

ปี 2025 “คำสาป 8 ประการ” ที่ปิดกั้นความฝัน ฉบับก่อนหน้ามองว่าเด็ก เยาวชน และครอบครัวไทยจำนวนมาก “ถูกสาปให้พ่ายแพ้” ตั้งแต่ยังไม่เริ่มแข่งขันในโลกที่เปลี่ยนแปลงเร็ว เพราะโครงสร้างทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองไม่สนับสนุนขั้นพื้นฐาน สรุปเป็นคำสาป 8 ประการ คือครัวเรือนหนี้สูงที่จำกัดการสนับสนุนลูกหลาน มลพิษทางอากาศและภัยพิบัติจากโลกรวน ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัลและเอไอ การจ้างงานรูปแบบไม่มาตรฐานที่ไร้สวัสดิการ ระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เข้าถึงยาก อบายมุขใหม่อย่างบุหรี่ไฟฟ้า กัญชา และพนันออนไลน์ ความขัดแย้งและความห่างเหินในครอบครัว และศรัทธาต่อระบอบประชาธิปไตยที่ลดลง หลายประเด็นในฉบับนี้ยังทับซ้อนกับ 8 ประเด็นของฉบับ 2026 โดยเฉพาะเรื่องหนี้และความเหลื่อมล้ำดิจิทัล จึงอ่านคู่กันเพื่อดูความต่อเนื่องของปัญหาได้ — อ่านฉบับเต็มที่ ถูกสาปให้พ่ายแพ้ในกระแสความเปลี่ยนแปลง: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2025 และฉบับสรุปที่ เยาวชนไทยกับคำสาป 8 ประการ: เด็กไทยพร้อมรับมือแค่ไหนในวันที่โลกเปลี่ยนแปลง?

ปี 2024 เปลี่ยนเลนส์ไปที่กลุ่ม “ไม่ถูกมองเห็น” ก่อนฉบับ 2025 รายงานปี 2024 เปลี่ยนวิธีมองจากภาพกว้างระดับประเทศ มาโฟกัสกลุ่มย่อยที่ “ไม่ถูกมองเห็น” 4 กลุ่ม คือเด็กและเยาวชนในครัวเรือนเกษตรที่รายได้ผันผวนตามธรรมชาติและตลาด เด็กและเยาวชนจนเมืองที่แม้อยู่ใจกลางแหล่งโอกาสแต่เข้าไม่ถึงบริการ สามเณรที่ส่วนใหญ่ “จำเป็นต้อง” บวชเพราะยากจนมากกว่าเลือกด้วยศรัทธา และเยาวชนนักเคลื่อนไหวทางการเมืองที่ยังแบกบาดแผลจากการถูกดำเนินคดีและคุกคาม แนวทางนี้เป็นตัวอย่างที่นักพัฒนาเด็กนำไปปรับใช้ได้ คือเวลาออกแบบโครงการ ควรถามว่ากลุ่มเป้าหมายใดในพื้นที่ที่ “มองไม่เห็น” ในสถิติภาพรวม — อ่านรายละเอียดทั้ง 4 กลุ่มได้ใน เด็กและครอบครัวไทยที่ไม่ถูกมองเห็น: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2024

ปี 2023 อยู่ที่ “สองทางแพร่ง” หลังโควิดและหลังเลือกตั้ง ย้อนไปอีกปี รายงานปี 2023 มองว่าเด็ก เยาวชน และครอบครัวไทยยืนอยู่ที่ “ทางแพร่ง” สองชุด คือจะฟื้นตัวจากบาดแผลเดิมหรือปล่อยให้กลายเป็นแผลเป็นระยะยาว และนโยบายชุดใหม่หลังการเลือกตั้งปี 2023 จะเลือกเยียวยาตอบโจทย์หรือไม่ สรุปประเด็นสำคัญ 6 เรื่อง ได้แก่ ครัวเรือนเปราะบางทับซ้อนที่ยังไม่ฟื้นตัว การหางานที่สอดคล้องกับความฝันยากขึ้น ภาวะการเรียนรู้ถดถอยที่ไม่ได้รับการเยียวยา ปัญหาเครียด-ซึมเศร้าที่เข้าถึงบริการสุขภาพจิตได้ไม่ทั่วถึง ความรุนแรงที่เกิดในรูปแบบซ่อนเร้นมากขึ้น และความฝันถึงสังคมใหม่ที่ระบบการเมืองยังไม่เปิดรับฟัง — อ่านฉบับเต็มได้ใน เด็กและครอบครัวไทยในสองทางแพร่ง: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2023

จุดเริ่มต้นปี 2022: “สามวิกฤต” ที่ยังไม่จบ ย้อนไปถึงฉบับแรกสุดของซีรีส์ รายงานปี 2022 วินิจฉัยว่าเด็ก เยาวชน และครอบครัวไทยกำลังเผชิญวิกฤตพร้อมกันสามด้าน คือโควิด-19 ความเหลื่อมล้ำและการพัฒนา และความขัดแย้งทางสังคม-การเมือง ก่อเกิดแนวโน้มสำคัญ 7 ประการ ตั้งแต่ภาวะการเรียนรู้ถดถอย การเข้าถึงบริการรัฐที่ยากขึ้น การถูกผลักเข้าสู่โลกออนไลน์โดยไม่มีฐานที่พร้อม ความเครียดและปัญหาสุขภาพจิตที่สูงขึ้น การมีส่วนร่วมทางการเมืองที่ถูกสกัดกั้นด้วยความรุนแรง โครงสร้างประชากรสูงวัยที่ทำให้ครอบครัวเล็กและเปราะบางลง ไปจนถึงความไม่ลงรอยระหว่างรุ่น สำหรับคนทำงานภาคสนาม ฉบับนี้คือจุดตั้งต้นที่ควรอ่านเพื่อเข้าใจว่าปัญหาที่ยังเห็นซ้ำในรายงานทุกฉบับหลังจากนี้ มีรากมาจากไหน — อ่านฉบับเต็มได้ใน เด็กและครอบครัวไทยในสามวิกฤต: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2022

แหล่งอ้างอิงจาก Kid for Kids (โพสต์ทั้งหมดภายใต้แท็กนี้)

หมวดหมู่

นโยบายสาธารณะด้านเด็กและครอบครัว